Şubat 2026

Charles Dickens, yoksulluğu, adaletsizliği ve hayat mücadelesine dalmış insanların onuruyla yaşama isteklerini anlattığı romanlarıyla dünya edebiyatında özel bir yere sahiptir.

Toplumun görünmeyen insanlarını görünür kılmak, edebiyatın en güçlü görevlerinden biridir. Livaneli'nin romanlarında da bireyin hikâyesi, yaşadığı toplumdan ayrı düşünülmez.

Bir öneri:
📖 İki Şehrin Hikâyesi, roman, Charles Dickens

Livaneli diyor ki:

Çağdaş edebiyatı Yunus Emre’den, Karacaoğlan’dan, Fuzuli’den, Pir Sultan Abdal’dan, Şeyh Galib’den, Evliya Çelebi’den, Baki’den, Nedim’den, Nefi’den ayrı düşünmek mümkün mü?

Köksüz edebiyat olur mu hiç?

Klasik edebiyat da bizimdir, halk edebiyatı da, çağdaş edebiyat da!

Hatta insan olarak dünya edebiyatı da bizimdir.

Hiçbirinden vazgeçmek zorunda değiliz.

Bertolt Brecht, tiyatronun yalnızca eğlendiren değil, düşündüren bir sanat olması gerektiğini savundu, epik (diyalektik) tiyatro anlayışını geliştirdi. Şiirlerinde de toplumsal mücadele ile estetik kaygıları bir arada bulundurdu.

Gerçekçidir ve halkçıdır, Brecht. Gerçeğin ve halkın, belli bir dönemde belli bir tanıma göre donup kaldığı düşünülemez; hayatın diyalektiğine uygun biçimde birbirleriyle etkileşim halinde dönüşürler. Bu nedenle her dönemin gerçekçi-halkçı sanatçıları, önceki dönemlerin aynı anlayıştaki sanatçılarından farklıdır.

Bir öneri:
📖 Halkın Ekmeği, şiir, Bertolt Brecht.

Livaneli diyor ki:

Edebiyatla işbirliği yapan bestecileri sayarken Bertolt Brecht’in oyunlarını ve şiirlerini besteleyen Kurt Weill ve Hans Eisler’i anmamak haksızlık olur. Özellikle Hans Eisler, düşünceleri ve müzik teorisiyle benim hocalarımdan biri olmuştur.

Eisler şöyle diyordu: “Sadece müzikten anlayan, müzikten hiçbir şey anlamaz.”

Birçok ülkede kutlanan özel gündür. Bu kutlamalar çok yaygındır ve kökeni çok eskilere dayanır.

Antik Yunan takvimlerinde, ocak ayı ortası ile şubat ayı ortası arasında kalan zaman, Zeus ile Hera'nın kutsal evliliğiyle ilişkilendirilmişti. Sonraki yüzyıllarda, Roma Katolik Kilisesi'ne bağlı, Valentine ismindeki din adamı için ilan edilen bir bayram günü olarak ortaya çıktı. İlerleyen zamanda “Valentine” sözcüğü, Batı dillerinde “hoşlanılan kişi” veya “sevgili” kavramlarına karşılık gelmeye başladı.

Antikapitalist görüşler dile getirmek, tüketim kültürüne itiraz etmek, biçimciliğe karşı çıkarak kutlama etkinliklerini eleştirmek gibi tavırlar, bazılarının aklına sadece 14 Şubat gibi günlerde geliyor.

Oysa 364 günün sultanıdır, sevgililer günü!

Bir öneri:
📖 Cemile, roman, Cengiz Aytmatov

Feridüddin Attar diyor ki:

Can, sevgiliye verilmek içindir.

Dünya dil çeşitliliğini ve her toplumun kendi diliyle düşünme, öğrenme ve kendini ifade etme hakkını hatırlatmak amacıyla, 21 Şubat, UNESCO tarafından Uluslararası Anadili Günü olarak ilan edildi.

Dil yalnızca sözcüklerden oluşmaz; bir halkın belleğini, kültürünü ve dünyaya bakışını da taşır.

Bir öneri:
📖 Türkçem Benim Ses Bayrağım (Dağlarca 100 Yaşında), kolektif kitap

Livaneli diyor ki:

Anadil öyle bir şeydi ki, aynı şeyi başka dilde söylediğinde bütün anlamı, rengi, kokusu yitip gidiveriyordu.

1902 yılında doğan John Steinbeck, emekçileri ve yoksulları anlattığı romanlarıyla dünya edebiyatının en güçlü yazarlarından biri kabul edilir.

Yaşamak için çalışmak zorunda olan insanların birbirleriyle çatışmalarını, dayanışmalarını anlatır Steinbeck. Zor koşulları, derin duyguları, hesapsız dostlukları sadelikle, büyük bir zenginlikle anlatır.

Bir öneri:
📖 Gazap Üzümleri – John Steinbeck

Livaneli diyor ki:

Yüzyıllar boyunca büyük düşünürlerin, sanat ve bilim insanlarının ilkesi hep bu olmuştur: Yaşamda sadelik, düşüncede ihtişam!

Anadolu’nun binlerce yıllık birikimine sahip çıkarak dünyanın her köşesinde bütün dönemlerde geçerli insanlık hallerini anlattı, Yaşar Kemal. Başkaldırı temasını, bazen bilinçlenmekten ve hatta sağ kalmaktan bile öncelikli bir insanlık durumu olarak işlediği yapıtlarıyla, dünya edebiyatına eşsiz bir katkıda bulundu.

Piraye için “Dünyanın en iyi kadını, dünyanın en güzel kadını.” diyor ya Nazım, sonra da “Bu bahiste realite umrumda değil.” diye ekliyor; biz de Yaşar Kemal için, dünyanın en büyük yazarı, diyoruz.

Böyle sözler, elbette ancak, “bu bahiste realite” umurumuzda olmadığında söylenir. Asla da gerek duymayız, realite onayı almak için, “en iyi yazarlardan biri” demeye; iyilerden biri değil, en iyisidir, Yaşar Kemal!

Bir öneri:
🎵 İçimizden Biri, Söz: Ahmet Çuhacı, Müzik: Z. Livaneli

Livaneli diyor ki:

Yaşar Kemal bana edebiyatta, müzikte, resimde, hangi dalda olursa olsun oyun oynamamayı öğretti.

Her çağın insanı, değişik etkilere, deyim yerindeyse modalara kapılıyor. Özellikle kitabın, sanatın meta haline dönüştüğü bir dönemde, dünyada akımlar, modalar yaratılıyor. Anglo Sakson modaları, Latin Amerika modaları, Noveau Roman, postmodernizm, Magic Realism modaları... Biri geliyor biri gidiyor. Yaşar Kemal ilk gençlik yıllarımdan beri bana, bu akımlara kapılmamayı, modalara aldırış etmemeyi, köke sadık kalmanın önemini anlattı.