Nisan 2026

20. yüzyılın en etkili sanatçılarından Pablo Picasso, yalnızca resim sanatını değiştiren bir ressam değil, aynı zamanda savaşın yıkıcılığına karşı insan vicdanının sesi olan bir sanatçıydı. Özellikle Guernica tablosu, savaşın insanlar üzerinde bıraktığı acıyı anlatan en güçlü sanat eserlerinden biri kabul edilir.

“Görünenle öz aynı olsaydı bilime gerek kalmazdı.” diyor Marx. Kuşkusuz, bilim gibi, sanat için de bu yaklaşım geçerli. Picasso, hayatın gerçekliğine ancak görünen gerçeği biraz tahrif ederek ulaşılabileceğini ortaya çıkaran önemli bir entelektüel-sanatçıdır.

Bir öneri:
🖼 Guernica – Pablo Picasso

Pablo Picasso diyor ki:

"Resim, evleri süslemek için yapılmaz. O, düşmana karşı kullanılan bir savaş aracıdır."

Rönesans'ın simge isimlerinden Leonardo da Vinci; mühendis, anatomist, düşünür olarak çalışmalar yürüten büyük bir sanatçıydı. Yaşamı, insan merakının ve yaratıcılığının sınır tanımadığını gösteren eşsiz bir örnektir.

Vinci’nin sanatsal tavrı, sonraki yüzyıllarda köklenecek olan ve 20. yy. düşünürlerinden Herbert Marcuse’ın etkili biçimde anlattığı “tek boyutlu insan” olgusuna, önceki yüzyıllardan başlattığı bir direniş niteliğindedir. Vinci, yapıtlarını, hayatta her konunun birbiriyle bağlantılı olduğu bilinciyle üretti. Gerçeğin çok boyutlu niteliğini, hem her bir yapıtıyla hem de ilgi alanındaki çeşitlilikle kanıtladı.

Bir öneri:
📖 Leonardo da Vinci, inceleme, Walter Isaacson

Livaneli diyor ki:

Rönesans sanatçıları hem resim yaparlar hem matematikle, astronomi ve anatomiyle ilgilenir hem de müzik aleti çalarlardı. İslam uygarlığında da şair, müzisyen, matematikçi ve tabip filozoflar çoktu. Bu bilge kişiler bilimin ve sanatın yücelerek kesiştiği noktada bir evren kavrayışı oluşturabiliyorlardı.

20. yüzyıl, kapalı devre yayın gibi çalışan bir sürü uzman yarattı. Bütünü göremeyen, olaylar arasında sebep sonuç ilişkisi kuramayan saçma sapan uzmanlar! Hepsinin kafasında çekmeceler ve bölmeler var. Bir çekmecedekini diğer çekmecelerle karıştırmıyorlar. Oysa bilgi, çağrışımlarla, sezgilerle güçlenmeli ve değişik kategoriler arasında bağlantılar kurabilmeli.

Köy Enstitüleri, Türkiye'nin eğitim tarihinde benzersiz bir deneyim olarak yer aldı. Bu okullarda düşünen, üreten, sorgulayan, sanatla ve bilimle iç içe yaşayan insanlar yetiştirildi.

Loel Spring, Ferrer, Godwin, Illich, Stirner... Önemli düşünürlerin çalışmalarından biliyoruz: Eğitimde insan hammadde gibi görülür, belirlenmiş bir hedefe uygun biçimde şekillendirilir. Soyut bir konu gibi ele alarak eğitim için iyi veya kötü denemez. “İktidara kul, patrona köle” yetiştirmeyi hedefleyenler, özgür insan yetiştirmek için hazırlanan bir eğitim programına “kötü” diyecektir. Ancak “Hangi eğitim, nasıl bir eğitim? gibi sorularla birlikte ele alındığında tutarlı görüşler dile getirilebilir.

Köy Enstitüleri, öğrencinin aldığı bilgileri hemen uygulamaya başlayarak, mezun olduktan sonraki hayata hazırlandığı bir programdı. Devam etseydi, sonraki on yıllarda fabrikalarda, şehirlerde, online ortamlarda çeşitli tezahürle gelişecekti.

Bir öneri:
📖 Kaplumbağalar, roman, Fakir Baykurt

İsmail Hakkı Tonguç diyor ki:

Zaten bütün hayat bitip tükenmek bilmeyen bir okuldur. Bütün zorluklarla, felce uğratıcı kavgalara rağmen şu inanç sayesinde ürkekliği, yorgunluğu yenebiliriz: "Hayata onu severek saygıyla bağlanmak."

23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Artık işgal altındaki saray değil, tüm şehirlerin seçilmiş temsilcilerden oluşan bu meclis ülkeyi yönetmeye başladı. Öncelik elbette emperyalist işgale karşı Kurtuluş Savaşı’nı yönetmekti.

1933 yılındaki kutlamalarda, Atatürk, cumhurbaşkanlığı makamını sembolik olarak bir çocuğa devretti.

Yönetimin halkın oylarıyla seçilmesi, iktidar belirlemenin ötesinde bir anlayış devrimine dayanıyordu. İktidarın eleştirilebildiği, değiştirilebildiği, denetlendiği bir sistem kuruluyordu.

Çocuklarımıza en büyük mirasımız, 23 Nisan ruhuna uygun bir güçler ayrılığı sistemi olabilir.

Evrensel demokratik hakların oy çokluğuyla yok edilemeyeceği, hırsızlıkların ve baskıların seçimlerle aklanamayacağı bir düzen için: 23 Nisan Kutlu Olsun!

Bir öneri:
🎵 Güneş Yine Doğacak, Söz & Müzik: Z. Livaneli

Yaşar Kemal diyor ki:

Bir gün dünyamız gerçek bir barışa, insanca bir yaşama kavuşacaksa çocuklara davranışımızın değişmesi gerekiyor.