Mart 2026

Türk müziğinin güçlü yorumcularından Edip Akbayram, Anadolu'nun sevda, hasret, efkâr, direniş değerleriyle çağdaş müziği buluşturan bir sanatçı olarak yaşadı. Yarım yüzyılı aşan sanat yaşamı boyunca özgürlük, eşitlik ve insan onurunu dile getiren eserlerle geniş kitlelere ulaştı. Büyük başarılar ve çok sayıda ödül kazandı.

2019 yılında Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı tarafından verilen Nazım Hikmet Dostluk Ödülü'ne layık görüldü. Ödülünü, sanatçı Zülfü Livaneli'nin elinden aldı.

Sesi ve öğrettikleri silinmeyecek Edip Akbayram’ın:

- Fırsat kollayarak veya yaranarak değil, değerlerine bağlı tavizsiz tavırlarla anlamlı yaşanabilir.

- İnsan bir kavganın içindeyken de zarif olabilir.

- Yaratıcılık sadece yeni yapıt üreterek değil, fark yaratan yorumlarla da gerçekleşir.

…

Bir öneri:
🎵 Nefesim Nefesine, Z. Livaneli

Edip Akbayram diyor ki:

Sarayın dışında, toplumun içindeyim.

1910 yılında Kopenhag’da (Danimarka), 2. Sosyalist Enternasyonal'e bağlı Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı'nda, Almanya delegeleri Clara Zetkin ve arkadaşları, her yıl bir "Kadınlar Günü" düzenlenmesini önerdiler. 1921’de Moskova'da toplanan 3. Enternasyonal'de, bu kutlamalar için 8 Mart günü belirlendi.

Kadınların ailede, okulda, sosyal hayatta karşılaştıkları zorluklara ve toplumsal cinsiyet baskılarına karşı bir mücadele günüdür 8 Mart. Kökeni, kadınların 1800’lü yıllarda köyler dışında da çalışma hayatına katılmasına ve eşit işe eşit ücret talep etmesine dayanır.

Türkiye'de ilk 8 Mart Dünya Kadınlar Günü etkinliği, 1921 yılında, iki komünist kız kardeş Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova'nın girişimiyle gerçekleştirildi. Sonraki yıllar boyunca bu kutlamalara izin verilmedi.

Erkeklerin sokakta, evde, işyerinde kadına desteği, hiçbir zaman “kadına yardım” kabul edilemez. Çünkü her alandaki eşit haklar sadece kadınların hayatını değil, dünyayı güzelleştirecek. Özgür bir dünyada yaşamak isteyen erkekler, kadınlar olmadan bu yolda ilerleyemeyecek.

İnsanın insana kulluğu yok edildikçe, insanın insana lütufta bulunacağı koşullar da kaybolacak. Böylece, kadına “ev işlerinde yardım etmek” anlayışı aşılacak. Çünkü “yardım” yaklaşımı, aslında kendi işi olmayan bir konuda, birine “iyilik yapmak” anlamına geliyor. Özgür insan, birilerinin lütfuyla değil, ortaklaşa üretimlerin ve dayanışmanın sonucu ortaya çıkacak.

Bir öneri:
📖 Mutluluk, roman, Zülfü Livaneli

Rosa Luxemburg diyor ki:

Özgür insan, başka türlü karar verme imkânı olan insandır.

Birinci Dünya Savaşı başlarında, itilaf devletlerinin deniz güçlerine geçit vermeyen Osmanlı ordusu, Çanakkale Boğazı ve çevresinde büyük bir zafer kazandı. İngiliz birliklerinin Boğazlardan geçerek Çarlık Rusya’sına yardıma gidememesi, Bolşevik devriminin gerçekleşmesine de etki etti. Dünya tarihindeki etkilerinin yanı sıra, Mustafa Kemal’in halk arasında tanınmasına, antiemperyalist duyguların Anadolu’ya ulaşmasına, kısa süre sonra yaygınlaşmaya başlayacak ulus bilincinin gelişmesine de katkıda bulundu.

Savaş kararı verenlerle cephede savaşanlar arasındaki ayrımın su yüzüne çıktığı en önemli tarihsel olaylardan biridir, Çanakkale Savaşı. Dünya kaynaklarını ve emek değerlerini paylaşma derdindeki emperyalist iktidarlar, bambaşka açıklamalarla giriştikleri bu savaşta, sömürgeleştirdikleri Avusturalya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerden yüz binlerce insanı cephede kullandılar. Cephede karşılıklı savaşan askerler arasında, kendi iktidarlarından çok birbirlerini anladıklarını kanıtlayan birçok anekdot yaşandı.

Bir öneri:
📖 Serenad, roman, Z. Livaneli

Mustafa Kemal diyor ki:

(Hayatını kaybeden Avustralyalı ve Yeni Zelandalı askerlere, onların annelerine... 1934)

Bu memleketin toprakları üzerinde kanlarını döken kahramanlar! Burada bir dost vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükûn içinde uyuyunuz. Sizler, Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız.

Uzak diyarlardan evlâtlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlâtlarınız bizim bağrımızdadır. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat uyuyacaklardır. Onlar, bu toprakta canlarını verdikten sonra, artık bizim evlâtlarımız olmuşlardır.

Dünyanın çeşitli halkları “yeni yıl” veya “doğanın uyanışı” gibi yaklaşımlarla, 21 Mart gününü Nevruz Bayramı olarak kutlar. Özellikle Orta Asya Türk halkları arasında yaygındır, kökeni binlerce yıl öncesine, Zerdüştlük ve Bahailik dönemlerine dayanır. İslam inanışından devralınmadığı halde, bölgenin Müslümanlaşan halkları Nevruz’u kutlamaya devam etti.

Kürt ve Pers kültüründe de önemli bir gündür 21 Mart.

Ayrıca, 21 Mart, kuzey yarımkürede bahar ekinoksudur; gündüzlerin süresi geceye eşitlenir ve sonrasında da uzamaya devam eder.

Türkiye’de iktidarların Kürt kimliğini inkâr politikasına bağlı olarak, Demirci Kawa Efsanesi’ndeki isyan ateşiyle ilişkilendirilen ve “Kürt Bayramı” niteliğinde olan kutlamalar uzun yıllar boyunca yasaklandı. Bu yasağa karşı direnişlerde büyük acılar, can kayıpları yaşandı. Sonra, değişen devlet politikasına bağlı olarak, medyada yaygın biçimde 21 Mart’a “Türk Bayramı” olarak sahip çıkılmaya başlandı.

Oysa coğrafyamızın, insanlığın, her kökenden yurttaşımızın, doğanın... Hepimizin coşkulu bir bahar bayramıdır Nevruz. Tam da bu nedenle, ekleme gereği duyuyoruz: Newroz piroz be!

Bir öneri:
🎵 Merhaba, Söz: Yaşar Kemal, Müzik: Z. Livaneli

Musa Anter diyor ki:

Bugün biz Kürtler için oldukça büyük bir gün, çünkü bugün Newroz'u kutluyoruz. Türkiye'de yaşayan bütün etnik halkların Newroz'unu kutluyorum ve herkese sağlıklı, huzurlu ve mutlu bir yıl diliyorum.

...

Kürt bilir ki, Ortadoğu'da hatta tüm dünyada dostsuz kalmış iki garibandır Türk'le Kürt. Ve yine bilir ki, ancak içtenlikli bir Kürt-Türk beraberliği onları kurtarır.

...

Yaşamanın bir başka adı direnmektir.

1894’te Sivas, Şarkışla, Sivrialan Köyü’nde doğdu. Hayatın gerçekliklerini sade ve derin bir kavrayışla dile getiren büyük ozanlar geleneğinin en parlak örneklerinden biri olarak yaşadı. Küçük yaşta geçirdiği çiçek hastalığında gözlerini kaybettiği için, ömrünün çoğu “Gözüme perde indi, o gün bugündür dünya başıma zindan.” dediği biçimde geçti.

Şiirin, müziğin, düşüncenin, duygunun iç içe geçtiği, sanatın bir yaşam biçimi olarak gerçekleştiği köklü bir dünya görüşünün aydınlık sesi, Veysel! Dünyayı biraz da onun sayesinde daha net görebiliyoruz, insanları daha iyi duyabiliyoruz.

Bir öneri:
🎵 Ozan, Söz, Müzik: Z. Livaneli

Âşık Veysel diyor ki:

Yüzü güzel olana kırk günde doyarsın da, gönlü güzel olana kırk yılda doyamazsın.

Güzelliğin on para etmez
Bu bendeki aşk olmasa
Eğlenecek yer bulaman
Gönlümdeki köşk olmasa

...

Güzel yüzün görülmezdi
Bu aşk bende dirilmezdi
Güle kıymet verilmezdi
Aşık ve maşuk olmasa

Senden aldım bu feryadı
Bu imiş dünyanın tadı
Anılmazdı Veysel adı
O sana âşık olmasa

1827 yılında yaşamını yitiren Ludwig van Beethoven, yalnızca klasik müziğin en büyük bestecilerinden biri değil, özgürlüğün, insan iradesinin ve evrensel sanatın da simgelerinden biridir.

Büyük sanat eserleri, yazıldıkları dönemin sınırlarını aşıyor. Beethoven'ın müziği bugün de insanı umut etmeye, direnmeye ve güzeli aramaya çağırıyor. Beethoven, kendisinden sonraki birçok sanatçının, yapıtlarında, insanın daha özgür ve daha güzel yaşayabileceği bir dünyanın hayalini kurmasına etki etmiştir.

Bir öneri:
🎵 9. Senfoni, Beethoven

Beethoven diyor ki:

Karakterin büyük olmadığı yerde büyük bir insan yoktur, büyük bir sanatçı bile yoktur, büyük bir eylem adamı yoktur; yalnızca kalabalıkların ucuz ve kısa alkışlarını toplayan, toprağından çıkarılmış putlar vardır: Zaman hepsini yok edecektir.

1961 yılından bu yana kutlanan Dünya Tiyatro Günü, sahne sanatlarının toplumdaki yerini ve önemini hatırlatır.

Tiyatro sahnesinde trajedi vardır. Hüzün, sevinç, dram, umut, keder vardır. Tiyatro sahnesinde hayat vardır.

Bertolt Brecht'ten Haldun Taner'e uzanan çizgide tiyatro, insanın kendisini ve yaşadığı toplumu yeniden düşünmesini sağlayan bir buluşmadır. Dünyaya yeniden bakmaya, hayatı değiştirmeye davet etmektir.

Bir öneri:
🎭 & 📖 Keşanlı Ali Destanı, oyun, kitap, Haldun Taner

Livaneli diyor ki:

Tiyatro her şeye rağmen; savaşlara, yıkımlara, yozlaşmaya, en çok da umursamazlığa karşı direnerek varlığını sürdürüyor. Sürdürecek. İnsanın hayatında hep bir arada olan sevinç ve acı, tiyatroya da öyle yansıyacak.

Sevinç bizi, adına tiyatro denilen insanın doğaya eklenme çabasının yüceliklerine savuruyor, acı ise bu alanda uyanık olmamızı, ulusal tiyatrosunu yitiren bir ulus haline düşmemek için uğraşmamız gerektiğini hatırlatıyor.