Haziran 2026

Hasretinden Prangalar Eskittim: Anadolu toprağında filiz filiz süren sevdaların, acıların kavgaların, direnişlerin edebiyattaki özgün sesini, bu tek şiir kitabıyla yaratmayı başardı Ahmed Arif.

Ahmed Arif, şiirinde kaygılar dile getirirken umut yaratır. Korkunç ve tehlikeli durumları anlatırken cesareti yüceltir. Büyük değerlerden söz ederken alçakgönüllü bir tavır sergiler. Derin anlamlar yaratırken alabildiğine sade bir tavır alır. Kapsamlı düşüncelerin içten duygularını yaratır.

Bir öneri:
📖 Hasretinden Prangalar Eskittim, şiir, Ahmed Arif

Rıfat Ilgaz diyor ki:

Sevgili Ozan Kardeşim, Ahmed Arif!
Son kere Yeşilköy'den seslenmişin bana! Seni hep yeşillikler içinde düşünüyorum.

Bir ömrü, halkımızın ve insanlığın mutluluğu için bile bile kahrolarak verdin! Alnın ak, yüreğin pırıl pırıl... Benim eşsiz, değerli kardeşim, içli, özgün şairim! Hoşça kal, solmaz tükenmez yeşillikler içinde! Unutmadık, unutmayacağız seni, halkımız yaşadığı sürece. Yapıtların, anıların belleklerimizden silinmeyecek!

Sevgili kardeşim, bekle yeşillikler içinde beni!

(Bu ajandanın 7 Temmuz sayfasında, Ahmed Arif’in Rıfat Ilgaz’a yazdığı notu görebilirsiniz.)

Edebiyatımızın en güçlü yazarlarından Orhan Kemal, romanlarında ve öykülerinde emekçileri, yoksulları, gurbetçileri ve hayat mücadelesi içinde güzellikler yaratan insanları anlattı. Kahramanlarını yargılamadan, onların umutlarını, zaaflarını ve çaresizliklerini büyük bir içtenlikle dile getirdi. 2 Haziran 1970'te yaşamını yitirdi.

Habip’i, Cemile’yi, Kürt Zeynel’i ve Orhan Kemal’in zihninizde canlandırdığı diğer kahramanları tanıdıkça, insanları nasıl seversiniz. Hatta gerçek hayatta hiç hoşlanmadığınız kraldan daha kralcı bir tipleme olan Murtaza’yı bile seversiniz. Çevrenizdeki kişilerin her birinin içinde yaşattıkları güzellikleri onlarda görürsünüz.

Çünkü Orhan Kemal de onları sevmektedir. Okudukça hissedersiniz, sizi de sevmektedir. Duygulanırsınız.

Bir öneri:
📖 Bereketli Topraklar Üzerinde, roman, Orhan Kemal

Livaneli diyor ki:

Orhan Kemal’in bir yazarlık sırrı var: Sanki türkü söyler gibi, destan anlatır gibi kolaylıkla, akıcılıkla yazıyor. Akdeniz’e özgü o coşkuyla yazan bir yazar.

Yazarlık bir usta çırak ilişkisidir. Yazar olmak kolay değil bu ülkede. Bizim kuşağın büyük şansı, Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Nâzım Hikmet, Sait Faik gibi hocalarımızın olmasıydı, mekteplerimiz de hapishanelerdi.

Nâzım, geliştirdiği yeni tarzlarla, koskoca bir kültürün şiirinde gerçekleştirdiği devrimle, tiyatro oyunlarıyla, romanlarıyla, onlarca yıldır yapıtlarını okuyanların varlığıyla etkisi devam büyük edebiyatçımızdır.

Umudun, acıların, coşkunun, sevdanın, hasretin, kavganın, Anadolu’nun, özgürlüğün şairi Nâzım. Asla bunlardan birinin değil, hepsinin. Hayatı, düşünceleri, duyguları, dünya görüşü, sanat anlayışı, tüm yönleriyle bir bütünlük oluşturur, bu şekilde ete kemiğe bürünür o, Nazım diye görünür.

Bir öneri:
📖 Memleketimden İnsan Manzaraları, şiir, Nâzım Hikmet

Livaneli diyor ki:

En güzel denize, henüz gidilmediğini biliyorsunuz. En güzel çocuğun henüz büyümediğini de. Sevgiliniz aklınıza düştüğünde “O şimdi ne yapıyor, şimdi, şimdi?” diye kıvranıyorsunuz. Yeni doğan her bebeği “Hoş geldin Bebek” diye karşılıyorsunuz. Kayın ağacı sürgünü hatırlatıyor; zeytin ağacı inatçı ihtiyarı. Bir de deniz kıyısında durmuş düşünen adam var: Bulut mu olsam, yosun mu, gemi mi, balık mı diye sorup duran. Ona hep bir ağızdan “Deniz olunmalı oğlum!” diye haykırıyorsunuz.

Çünkü Nâzım içimizde, yanı başımızda. Bir zeytin ağacı gördüğümüzde onun dizelerini hatırlıyoruz. Zıplayan bir sincap gördüğümüzde de öyle. O dönemden beri vatanı sata sata bitiremeyenleri gördükçe içinizden “Nâzım Hikmet vatan hainliğine devam ediyor hâlâ!” dizesini haykırmak geliyor.

Şile bezinden mintan giyiyoruz, ayakkabılarımız Anadolu yollarını taşıyor.

Birleşmiş Milletler tarafından 1972 yılında ilan edilen Dünya Çevre Günü, doğanın korunmasına yönelik farkındalığı artırmayı amaçlar. Çevreyi korumanın sadece yılın bir günü düzenlenen etkinliklerle değil, doğayla kurduğumuz ilişkiyi geliştirerek mümkün olabileceği bilincini geliştirmek için yürütülen çalışmalardan biridir.

İnsanlığın büyük ailesidir doğa.

Ezberlenmiş biçimde sürekli tekrarlanan “doğayla uyum” sözlerinin gerçekte bir karşılığı yok. İnsan, sadece ailesinin bir üyesi olarak yaşamayı kabullenmeyip kendine özgü yönlerini geliştirmek için direnerek kişiliğini var edebilir. Bu kişilik mücadelesi ancak bir aile içinde kalarak gerçekleşebilir. “Çekirdek aile”nin ötesinde geniş anlamıyla “aile”; bir geleneğin, bağlılığın, bütünlüğün içinde... Tıpkı sanatın da ancak geleneğin içinden geleneksele direnerek gelişmesi gibi.

Bireyler için geçerli olan bu durum, insanlık için de geçerli. İnsanlık, doğanın içinde yaşadığı bilinciyle ve doğayla yürüttüğü mücadele sayesinde gelişti. Gelişecek. Uyum sağlayarak değil, ama tahrip etmeden, yıkmadan, düşmanlaşmadan doğayla mücadele ederek.

Bir öneri:
📖 Deniz Küstü, roman, Yaşar Kemal

Livaneli diyor ki:

Deniz vahşiydi, acımasızdı ama ekmeğini oradan çıkaranlar için tek gerçekti.

(Balıkçı ve Oğlu romanından)

Nobel Edebiyat Ödülü sahibi José Saramago, romanlarında bireyin vicdanını, iktidarla ilişkisini ve insanın sorumluluğunu sorgulayan çağdaş edebiyatın en güçlü yazarlarındandır.

En riskli, en zor, en güzel, en değerli edebiyat çalışmaları hep “düşünen metin” niteliğinde olmuştur. Düşünceden yola çıkan, düşünen, o düşüncenin ve ilgili insanlık hallerinin duygusunu yaratan…

Saramago romanları, dünya edebiyatında bu nitelikteki yapıtların ilk akla gelenleri arasında yer alıyor. Edebiyatı tahrip edebilecek biçimde düşünce anlatmadan, görüş bildirmeden, metinlerini hep düşünceler üzerinde geliştirdi Saramago. Böylece, insanlığın evrensel değerlerine bağlı hikâyeleri, aynı zamanda okurlara bir mücadele çağrısına da dönüştü.

Bir öneri:
📖 Körlük, roman, José Saramago

José Saramago diyor ki:

Bir restoranda, siparişimin gelmesini bekliyordum. Tam o anda birden aklıma bir düşünce geldi: Ya hepimiz kör olsaydık?

Kendi soruma kendim cevap verdim: Aslında hepimiz körüz.

İşte bu noktaydı romanın embriyosu. Daha sonra başlangıç durumlarını düşündüm ve sonuçların doğmasına izin verdim. Sonuçları korkunç oldu ama aslında sağlam bir kurgu mantığı gelişti. Körlük’te pek hayal gücü yoktur, sadece sebep ve sonuç ilişkisinin sistematik bir şekilde uygulanması vardır.

Rus edebiyatının büyük yazarlarından Maksim Gorki, eserlerinde toplumun dışına itilmiş insanları, yoksulluğu ve umut arayışını anlattı. Romanları ve oyunlarıyla yalnızca Rus edebiyatını değil, dünya edebiyatını derinden etkiledi.

Gorki, sosyalist toplum yapısını, emek değerlerini, sınıf bilincini savunarak yaşadı, yapıtlarını öyle üretti.

Türkiye’de, birçok etkisinin yanı sıra, 1 Mayıs Marşı’nın ortaya çıkışında da adı geçer.

Marş, aslında Ankara Sanat Tiyatrosu'nda 1974’te sahnelenen “Ana” oyunu için bestelenmişti. Gorki’nin romanından Brecht’in tiyatroya uyarladığı bir oyundur bu. İşçilerin coşkuyla sokaklara dökülüp marş söyleyeceği bir sahne için, Sarpr Özsan’ın bestelediği 1 Mayıs Marşı, kısa sürede sahnelerden meydanlara taştı. Sözler de Özsan’a aittir.

Özellikle Cem Karaca gibi sanatçıların seslendirmesiyle, on yıllar boyunca milyonlarca insan 1 Mayıs etkinliklerinde bu parçayı sahiplendi.

Bir öneri:
📖 Ana, roman, Maksim Gorki

Haldun Taner diyor ki:

Maksim Gorki, sık sık İstanbul’a uğrardı. Onu ilk defa Galata’da bir iskele babasının üstüne külfetsizce oturmuş, başında bir Özbek takkesi, iri kemikli elleri ile yanındakilere bir şeyler anlatırken görmüştüm. Dünyaya yalnız anlatmak için gelmiş gibiydi.