Mayıs 2026

Dünyada büyük bedellerle yürütülen emek değerleri mücadelesinin uluslararası dayanışma günüdür.

Türkiye’de de onlarca yıldır çeşitli baskılarla ve katliamlarla 1 Mayıs etkinlikleri engellenmeye çalışılsa da demokrasinin, eşitliğin ve özgürlüğün mücadelesinden vazgeçilmedi.

Çalışma süresinin kısaltılması için yürütülen örgütlü mücadele, insanlık tarihinin en önemli konusudur! Çünkü:

- Sekiz Saatlik işgünü sayesinde, yaşamak için çalışmak zorunda olan insanların kendine zaman ayırabilmesi mümkün hale geldi. Sevmeye ve düşünmeye hak kazanıldı.

- “Serbest zaman” talebi gibi “laiklik”, “özgürlük”, “insan hakları” taleplerinin de emek mücadelesi ile ilişkilendirilmesi ve hayata dair hale gelmesi sağlandı.

- 1 Mayıs 1886’da görkemli bir gösteriye dönüşen Amerikalı işçilerin 8 saatlik işgünü mücadelesi, çok sayıda ülkenin işçileri tarafından desteklendi. Dünyanın milliyetlere veya dinlere göre bölünmüş biçimde algılanması için yürütülen eğitim, medya, popüler kültür çalışmalara rağmen, asıl meselenin üretenler ve yönetenler arasında olduğu somutlaştı.

- Güçlülerden ricada bulunarak, itaat ederek veya kişisel çözüm arayarak değil, örgütlü mücadele sonucunda insanca haklara ulaşılabileceği kanıtlandı.

Bir öneri:
🎵 Türkiye İşçi Sınıfına Selam! Söz: Nazım Hikmet, Müzik: Timur Selçuk

Livaneli diyor ki:

Refahın, kültürün ve katılımcılığın geliştirilmesi için toplumun yeniden inşasıdır, sosyalizm. Adilce paylaşılacak pastayı büyütmek için, halkın kültürel donanımını geliştirecek eşitliği yaratmak için, emekçilerin iktidara katılımını sağlamak için...

İnsan hakları ihlallerinin sürdüğü, sömürünün devam ettiği, toplumun kitle kültürü denen çürümeyle barbarlaştırıldığı her dönemde sosyalizm mücadelesi var olacaktır.

6 Mayıs 1972’de, Türkiye'nin 68 Kuşağı devrimci öğrenci hareketinin önderleri Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın sabaha karşı Ankara Ulucanlar Cezaevi'nde idam edildi.

12 Mart 1971 Askeri Muhtırası ile oluşturulan yönetim, emeğin sömürüsüne ve ülke kaynaklarının emperyalizme sunulmasına direnen devrimci gençleri, hukuksal süreç görüntüsü yaratarak öldürdü. Buna rağmen sol-yurtsever düşüncelerin yaygınlaşması, yasal güçlerle önlenemediği için, yasa dışı sağcı güçleri el altından destekleyen devlet yöneticilerinin politikası sonucunda ülkede terör ortamı yaratıldı. Devrimcilere yönelik bu yasa dışı düşmanlıktan dolayı yaşanan çatışmalar, popüler kültür ve medya desteğiyle “kardeş kavgası” diye tanımlandı.

Bir öneri:
🎵 Şarkışla, anonim, Zülfü Livaneli, 1973

Deniz Gezmiş diyor ki:

Baba,

Mektup elinize geçmiş olduğu zaman, aranızdan ayrılmış bulunuyorum. Ben, ne kadar üzülmeyin desem, yine de üzüleceğinizi biliyorum. Fakat, bu durumu metanetle karşılamanı istiyorum. İnsanlar doğar, büyür, yaşar ve ölürler… Önemli olan çok yaşamak değil, yaşadığı süre içinde, fazla şeyler yapabilmektir.

...

Oğlun, ölüm karşısında aciz ve çaresiz kalmış değildir.

...
Annemi teselli etmek sana düşüyor. Kitaplarımı küçük kardeşime bırakıyorum. Kendisine özellikle tembih et. Bilimle uğraşsın ve unutmasın ki, bilimle uğraşmak da bir yerde insanlığa hizmettir.

Son anda, yaptıklarımdan en ufak bir pişmanlık duymadığımı belirtir seni, annemi ve kardeşimi devrimciliğimin olanca ateşiyle kucaklarım…

6 Mayıs 1972, Merkez Cezaevi

Cumhuriyet dönemi edebiyatının en özgün yazarlarından Haldun Taner, öykülerinde ve tiyatro eserlerinde güçlü karakterler yarattı. Türkiye'nin toplumsal dönüşümünü, kent yaşamını ve insan ilişkilerini incelikli bir mizahla anlattı. Özellikle epik tiyatro ve kabare geleneğinin gelişmesine yaptığı katkılarla, çağdaş Türk tiyatrosunun kurucu isimlerinden biri oldu.

Haldun Taner, meddah ve ortaoyunu gibi Türk halk tiyatrosu gelenekleriyle Bertolt Brecht’in geliştirdiği epik tiyatro kuramını sentezleyerek ülkemiz kültürüne önemli katkılarda bulundu. Toplumun hiç alışkın olmadığı bir tarzdı bu: Seyirciyi oyuna duygusal olarak kaptırmak yerine, yabancılaştırma efektiyle onları düşünmeye ve toplumsal sorunları sorgulamaya sevk etti.

Ayrıca, Batı Avrupa’da yaygın olan siyasi kabare kültürünü Türkiye’ye taşıyarak, toplumsal eleştiriyi yüksek nitelikli bir mizah ve taşlama formuyla sundu.

Bir öneri:
🎵 Uzun Boylu Cüceler, söz & müzik: Z. Livaneli

Haldun Taner diyor ki:

Sayın Milli Eğitim Müdürümüz bu konuda benim önerim olup olmadığını öğrenmek teveccühünü gösterdiler:

Milli kusurlarımızdan biri konuşmasını bilmemek, dedim. Bunun başlıca nedeni de dinlemesini bilmemek, düşünmesini bilmemek. Konuşmayı bilgiçlik taslamak yahut karşındakinin tezini bir araba laf kalabalığı ile bastırmak saydıkça bu işin düzeleceği de yok. Ortaokullara ve liselere özetleme temrinleri koyabilir misiniz? Çocuk kendine verilen dört sayfalık bir metni dikkatle okusun. Ana fikrini kavrasın, sonra onu ille metinde kullanılan kelimeleri kullanmak zorunluluğu olmaksızın yarım sayfa içinde özetlesin.

Özlü olmanın yolu özü kavramaktır. Bunu kavrasın. Özlü olmanın bir ikinci yolu da bunu az ve öz kelime ile yansıtmaktır, buna da alışsın. Takdir buyurursunuz ki bu sadece bir kompozisyon temrini değildir. Çocuğu yepyeni bir hayat üslubuna götürebilecek olumlu bir alışkanlıktır.

Mustafa Kemal’in Bandırma Vapuru ile Samsun’a çıktığı 19 Mayıs 1919 günü, Türkiye Kurtuluş Savaşı’nın başladığı gün kabul edilir. Cephedeki çarpışmalar öncesinde ve sırasında kapsamlı örgütlenme çalışmaları yürütüldü. Bir antiemperyalist direniş hareketi olarak dünya tarihine de etkisi olmuştur.

19 Mayıs’ın yıldönümü, ilk kez 1926’da kutlandı. 1935’te resmi bayram ilan edildi. Beşiktaş Jimnastik Kulübü’nün girişimiyle stadyumlarda kutlanmaya başlanınca, aynı zamanda bir spor günü haline geldi.

Mustafa Kemal, büyük olasılıkla, doğum tarihini tam bir kesinlikle bilmiyordu ve bunu pek de sorun etmiyordu. Sonuçta, üzerinde 1881 yazılı nüfus cüzdanına itiraz etmemişti. Doğum gününü soranlara da “Neden 19 Mayıs olmasın?” diye yanıt veriyordu. Reşit Saffet Atabinen’in 19 Mayıs 1932’de gönderdiği doğum gününü kutlayan mesajından memnunluk duyduğu kayıtlara geçmişti.

Bir öneri:
🎵 Arhavili İsmail, Söz: Nazım Hikmet, Müzik: Z. Livaneli

Gazi Kemal diyor ki:

Ey yükselen yeni nesil! İstikbal sizsiniz. Cumhuriyeti biz kurduk, onu yükseltecek ve yaşatacak sizsiniz.

Şiirleri, romanları ve oyunlarıyla dünya edebiyatında önemli bir yer edinmiş olan Victor Hugo, romantizm akımının da en güçlü temsilcilerinden biridir.

Hugo, ilk gençliğinden itibaren monarşiye karşı cumhuriyetçi görüşlere yöneld. İlerleyen yaşlarında ise özgürlük, sosyal adalet ve demokrasi uğruna radikal bir mücadele yürüttü.

Dünya edebiyatında, vicdan temasını işleyen bir edebiyatçı olarak öne çıktı. Adalet, onur, merhamet duygularını, hatta yoksulluk meselesini derinlikli ve destansı biçimde anlattı.

Bir öneri:
📖 Sefiller, roman, Victor Hugo

Livaneli diyor ki:

Merhamet zulmün merhemi olamaz.

İkinci Yeni şiirinin en özgün seslerinden Edip Cansever, insanın yalnızlığını, yabancılaşmasını ve varoluş sancılarını Türkçenin en etkili dizeleriyle hissettirdi.

İyi şiirlerde, cevap vermek veya düşünce açıklamak için ilerlemez elbette dizeler. Ama bütün şiir metinleri düşünür. Düşündürür.

Edip Cansever, şiirlerini anlama tutkusuyla ve insanın içine bakabilme cesaretiyle üretti.

Bir öneri:
📖 Sonrası Kalır, şiir, Edip Cansever

Edip Cansever diyor ki:

Sen o karanfile eğilimlisin, alıp sana veriyorum işte

Sen de bir başkasına  veriyorsun daha güzel

O başkası yok mu bir yanındakine veriyor

Derken karanfil elden ele.

Görüyorsun ya bir sevdayı büyütüyoruz seninle

...

İnsanın kendi kaderine ve dünyaya aklıyla müdahale edebileceğini anlattı Voltaire. Yazıları ve eleştirileriyle yalnızca kendi çağını değil, modern demokrasi anlayışını da etkiledi. Sonraki yüzyılların birçok filozofuna kaynaklık etti.

Voltaire, ezberlenmiş görüşlere karşı özgür düşünceyi, dinsel fanatizme karşı hoşgörüyü, baskıcı rejimlere karşı insan haklarını, ayrımcılığa karşı eşitliği savundu.

Fransız Devrimi’nin temel düşüncelerini üretti, yaygınlaştırdı. Sonraki on yıllarda da laiklik, akılcılık ve bilimsellik anlayışına uygun biçimde radikal dönüşümler gerçekleştiren toplumsal liderleri, bu arada Mustafa Kemal’i de, derinden etkiledi.

Korkunun egemen olduğu yerde ne sanat gelişebilir ne de özgür düşünce.

Bir öneri:
📖 Candide, roman, Voltaire

Livaneli diyor ki:

Sevgili dostum, bir gün Voltaire'in kitabında, İstanbul'daki bahçıvanın, huzur arayan Candide'e verdiği, "Bahçeni yetiştir!" öğüdünü örnek göstererek, "Hikâyeni anlat!" demiştin bana, hatırlıyor musun? "Sadece hikâyeni anlat!" Ben de öyle yaptım. Son Ada'yı yitirişimizin hikâyesini anlattım. (Son Ada, roman)